De Passo di Gardena is met de Campolongo in de regio Zuid-Tirol een van de gemakkelijkste van de Collista beklimmingen. Vanuit Ponte Gardena is de weg naar de top tamelijk lang. 31 kilometer, waarvan de laatste zes de meest gewielrende kilometers zijn. Deze maken namelijk deel uit van de bekende Sellaronda - de zestig kilometer lange ronde over de Campolongo, Pordoi, Sella en Gardena - én van de Dolomietenmarathon. Het zijn betrekkelijk eenvoudige klimkilometers. Het enige venijn zit in de eerste twee, direct na de afdaling van de Sella. Hier stijgt de weg tussen de zeven en acht procent omhoog. Daarna volgt een vlakke kilometer in een weids landschap langs rotspartijen en met rechts de imposante berghelling van het Sellamassief. De laatste twee kilometer naar de top kent een gemiddelde van vijf tot zes procent. Dit stuk slingert door de alpenweide. De top ligt tussen de Dolomieten van het Sellamassief en Pizes de Cir (Ladinisch). De tien kilometer lange afdaling naar Corvara gaat over veel bochten, langs uitstekende rotspartijen, maar in een minder fraai landschap dan de zojuist gedane beklimming.

De Passo di Gardena - Grödner Joch in het Duits en het korte en bondige Frea in het Ladinisch - ligt tussen het westelijk gelegen Val Gardena en het oostelijk gesitueerde Val Badia. Tot aan de Eerste Wereldoorlog liep de weg vanuit Val Gardena niet verder dan het gehucht Al Plan, twee kilometer onder de wintersportplaats Sëlva. De weg over de Gardena alsmede die van de Sella zijn tijdens de Eerste Wereldoorlog door het Italiaanse leger aangelegd.

Ten noorden van de Passo di Gardena liggen de Dolomieten van de Pizes de Cir (Ladinisch). Zoals de meeste Dolomieten kennen ook zij de fenomenaal tandvormige pieken. De Gran Cir is met 2592 meter het hoogste punt. Ten zuiden liggen de imposante Dolomieten van het Sellamassief.

Corvara, ten oosten van de Gardena, is net zoals Sëlva, een wintersportplaats. De op 1500 meter hoogte gelegen wintersportplaats heeft veel hotels en restaurants. In 1930 werd hier één van de eerste skischolen in Italië opgericht. Een andere primeur heeft het in 1947, toen nabij Corvara de eerste stoeltjeslift van Italië werd aangelegd.

Tot het jaar 2018 werd de 2121 meter hoge Gardena 21 keer beklommen. De eerste wielrenner die zijn voorwiel als eerste over de denkbeeldige paslijn drukte, was Fausto Coppi in 1949. Andere bekende wielrenners zijn onder meer Robic, Gaul, Fignon, Lejarreta, Herrera en Landa in 2017.

De Giro van 1949 start in het Siciliaanse Palermo. In de annalen van de wielergeschiedenis is deze ronde vooral bekend als de Coup van Coppi. Daarover later meer. 

De elfde etappe is de enige die door de Dolomieten gaat. Na de Rolle, worden de Pordoi, Campolongo en Gardena aangedaan. Bartali valt direct op de Rolle aan maar wordt snel door Coppi, Ronconi en Cottur teruggehaald. In het vlakke deel in de aanloop naar de Pordoi rijdt Bartali lek. Althans hij heeft een leegloper en meldt dit aan zijn Belgische teamgenoot Georges Jomaux. Deze schreeuwt het euvel door aan de ploegwagen, die zich achter de koplopers ophoudt. Als Coppi van het euvel van Bartali hoort, versnelt hij en rijdt weg. Bartali raakt enigszins in paniek en vergeet te eten. Coppi snelt ondertussen over de Pordoi en Campolongo met Bartali in de achtervolging. Op de Passo di Gardena begint de Toscaan Bartali vierkant te rijden. Hongerklop. Coppi komt als eerste boven op de Gardena en daalt af en wint de etappe in Bolzano. Bartali wordt door Leoni en Astrua bijgehaald en komen op achterstand binnen. Coppi komt echter 28 seconden te kort om de roze trui van Leoni over te nemen.

Na aankomsten in onder meer Modena, Montecatini Terme, Genua en San Remo staat het peloton klaar voor de huiveringwekkende zeventiende etappe van Cuneo naar Pinerolo over 254 kilometer met daarin de beklimmingen van de Maddalena, Vars, Izoard, Montgenèvre en Sestriere. Het is een natte, koude en miserabele dag. Op de eerste helling van de dag, de Maddalena, demarreert oud-ploeggenoot Volpi. Kort daarop gevolgd door Coppi. Deze gaat op zijn beurt op-en-over zijn landgenoot en komt solo aan op de top van de Maddalena. Echter geheel geïsoleerd. Bartali ondertussen karakteriseert Coppi’s poging als pure zelfmoord, maar wordt door de immer oplopende achterstand gedwongen de achtervolging in te zetten. Na de Vars, Izoard komt Coppi boven op Montgenèvre aan met een voorsprong van zes minuten op naaste achtervolger Bartali. De voorsprong groeit met twee minuten op de laatste klim van de dag, Sestriere. Uiteindelijk heeft Coppi op de finish in Pinerolo twaalf minuten op Bartali weten te winnen en bijna twintig op de rest. Coppi leidt de Giro d’Italia met twintig minuten voorsprong op de nummer twee Gino Bartali en heeft zojuist een van de meest indrukwekkende solo’s uit de geschiedenis van het wielrennen gerealiseerd. Coppi zal de derde van zijn vijf eindzeges in de Giro op zijn indrukwekkende erelijst mogen bijschrijven.

Ik verheug me op deze klim; het is de minst zware van het hele span. Na de afdaling van de Sella loopt de weg twee kilometer aan acht procent omhoog, waarna een vlak stuk van een ruime kilometer volgt. Een ruime bocht waarna de laatste kilometers door alpenweide naar de al zichtbare top van de Gardena kunnen worden ingezet. Als ik dichter bij de pasovergang kom, hoor ik muziek in de verte. Het is afkomstig van een instrument dat ik absoluut niet kan plaatsen in dit getande en gekartelde berglandschap, maar beter past bij de uitgestrektheid van de Australische Outback. De holle klanken van de didgeridoo weerkaatsen tussen de rotswanden en gebouwen van de Gardena. Nog een paar meter en ik mag weer gaan dalen. Ditmaal een lange afdaling naar de startplaats Corvara. Vlakbij Corvara moet ik noodgedwongen aan de kant. Een vuiltje heeft zich tussen contactlens en hoornvlies genesteld. Het doet behoorlijk zeer. Met veel pijn, moeite en getraan weet ik het minuscule stukje glas uit mijn rechteroog te wurmen. Nu maar hopen dat er geen onverwachte windvlaag de lens doet wegwaaien. Nadat ik de lens in mijn mond heb schoongemaakt, breng ik het met inzetvloeistof het geïrriteerde oog in. Op naar de Campolongo. De nummer vijf.